‘Ik sta hier, omdat ik niet anders kan’

NIJVERDAL - Na bijna tachtig jaar heeft de Joodse familie Samuel eindelijk rechtsherstel gekregen. Uit monde van burgemeester Jorrit Eijbersen ontvingen zij dinsdagmiddag 5 september welgemeende excuses voor het onrecht dat de familie tijdens de Tweede Wereldoorlog is aangedaan.

Het was een emotionele bijeenkomst waarin het rapport ‘Joodse burgers in Hellendoorn: onteigening en rechtsherstel’ aan de familie Samuel werd overhandigd. Het rapport geeft antwoord op een drietal vragen:

• heeft de gemeente onteigend Joods vastgoed gekocht?
• was er sprake van rechtsherstel?
• hoe heeft de gemeente de Joodse burgers bejegend?

Uit het onderzoek blijkt dat de gemeente geen aankopen heeft gedaan, ook niet via tussenhandelaren. Ook heeft voor de meeste panden na de bevrijding rechtsherstel plaatsgevonden. Voor het opleggen van boetes of naheffingen aan Joodse inwoners (wat in diverse gemeenten gebeurde) zijn geen aanwijzingen gevonden in de archieven.

De bejegening en het rechtsherstel verdienen geen schoonheidsprijs, maar de gemeente Hellendoorn vertoonde daarin geen uitgesproken ‘slecht’ gedrag. Ze verzette zich niet heel erg tegen de wensen van de bezetter, maar reageerde zeker niet snel.

Dankbaar

Na de overhandiging van het rapport nam Daniëlle Epema-Samuel het woord. Als lid van de begeleidingscommissie heeft zij het onderzoek van dichtbij meegemaakt en zij dankt de onderzoekers voor hun inlevingsvermogen en de bijzonder hartelijke wijze waarop zij de familie Samuel ontvangen hebben. “Ik sta hier, omdat ik niet anders kan”, spreekt zij de woorden van haar vader, Simon David Samuel, nadat zij kort hun leven tijdens en na de oorlog had geschetst. “Papa bond na de oorlog de strijd aan met de overheid en ging zelfs voor de koningin niet aan de kant. Hij wilde zijn bezit terug, wilde eerherstel, zijn leven terug. En nu sta ik hier en is waar papa zijn hele leven voor gestreden heeft een feit.” De emoties nemen het even over, maar snel herpakt Daniëlle zich. “Toen de burgemeester belde met de mededeling dat er onderzoek zou komen, zei ik tegen hem: dit is het telefoontje dat papa had moeten krijgen. Bedankt dat u dit onderzoek heeft opgestart.”

Haar zus Bela Ruth Samuel is speciaal vanuit Haifa, Israël naar Nijverdal gekomen. “Rechtvaardigheid was het motto van mijn vader”, vertelt Bela Ruth. “Daar heeft hij zich altijd sterk voor gemaakt. Hij was een van de drijvende krachten achter veel projecten in Nijverdal, maar bij het begin van de oorlog was dat snel vergeten. Dat heeft hem veel pijn gedaan. Toch bleef hij vechten en zei altijd: als je gelijk hebt, ga je ook voor de koning(in) niet opzij! Ik ben heel dankbaar dat hij nu eindelijk eerherstel heeft gekregen.”

“Door alle verhalen heb ik David Simon Samuel een beetje écht leren kennen”, zegt burgemeester Jorrit Eijbersen. “Hij en alle andere Joodse inwoners en hun nabestaanden verdienen erkenning voor het onrecht dat hen is aangedaan en met dit rapport kunnen wij hen recht doen. Namens het gemeentebestuur en mijn voorgangers bied ik hierbij onze oprechte excuses aan. Wij hadden het beter kunnen, nee, móéten doen.”

‘Op dat wij niet vergeten’

De burgemeester kondigt aan dat hij een nieuwe traditie in de gemeente Hellendoorn introduceert: op 27 januari zullen vanaf nu elk jaar de Joodse slachtoffers herdacht worden op de Joodse begraafplaats in Hellendoorn. “Want ook dit is een verhaal dat wij moeten blijven doorvertellen.” De gemeente werkt hierin samen met Reggesteyn en basisschool Jan Barbier.

Rapport

‘Joodse burgers in Hellendoorn: onteigening en rechtsherstel’ geeft antwoord op de vraag of de gemeente onteigend Joods vastgoed heeft gekocht, of er sprake was van rechtsherstel en hoe zij de Joodse inwoners bejegende. Het is de downloaden op www.hellendoorn.nl