Historische motorengang ten Cate herontdekt

NIJVERDAL - Een half jaar geleden vertelt Johan Alferink, lid van de werkgroep Arfgoed van de Historische Kring Hellendoorn-Nijverdal (HKHN), deze werkgroep dat er een oude gevelwand van de toenmalige KSW bewaard is gebleven.

“Dat nieuws kwam wel even binnen”, vertelt Eddy Muis namens de HKHN. “Johan was hier al in 2013 op geattendeerd, door een tijdelijke werknemer van ten Cate. Zij zijn toen samen gaan kijken en hebben foto’s gemaakt. Daar bleef het voor dat moment bij. Om aandacht te vragen voor de grote cultuurhistorische waarde van de fabriekscomplexen van de Fa. Ten Cate hebben wij als sinds 2021 regelmatig overleg over dit onderwerp met de Erfgoedvereniging Bond Heemschut Overijssel. Met de nieuwbouwplannen op de plek van ten Cate aan ‘t Hoge Dijkje en de Grotestraat, kwam de gevel weer onder onze aandacht. Johan zocht zijn foto’s op en wij hebben ten Cate gevraagd of wij onderzoek mochten doen. In mei kregen we toestemming voor een eerste oriënterend onderzoek, dat we samen met de Bond Heemschut oppakten. We waren gelijk erg enthousiast, omdat we voorzichtig concludeerden de oudste nog bestaande gevelwand van de textielindustrie in Twente terug gevonden te hebben. We dachten zelfs de oudste gevelwand van een stoomweverij van Nederland ontdekt te hebben. We informeerden natuurlijk de eigenaar, ter Steege Vastgoed, burgemeester, verantwoordelijk wethouder en betrokken ambtenaren. Het definitieve oordeel lieten we aan de experts Jaap Krommendijk, restauratie expert en lid van de monumentenraad, en dr. ing. Ronald Steghart, architectuurhistoricus en landelijk expert industrieel erfgoed, over en zij bevestigden medio augustus deze unieke vondst.”

In 1911 is de fabrieksgevel aan de zijde van de Grotestraat zo’n 2,5 meter naar de straat toe verplaatst en vernieuwd, waarbij een deel van de oorspronkelijke voorgevel uit 1852 is blijven staan. De zo ontstane smalle ruimte werd gebruikt als ‘motorengang’, voor het plaatsen van aandrijfmachines voor de weefgetouwen. Bij inspectie van de oorspronkelijke (nu inpandige) fabrieksmuur, bleek dat deze nog bijzondere originele elementen bevat, zoals de halfronde verdiepte nis in het midden, waar vanaf 1854 het borstbeeld van Koning Willem III was geplaatst, de wit gestucte gevel met schijnvoegen, gietijzeren consoles en een uit Bentheimersteen opgetrokken fundament, geplaatst onder de nis.

In de oude gevelwand bevindt zich de oorspronkelijke nis voor het beeld van Koning Willem III, als eerbetoon aan de vorst die de Stoomweverij in 1853 het predicaat Koninklijk gaf. Dit was daarmee de eerste industriële onderneming in Nederland die het predikaat ‘koninklijk’ kreeg.

Erfgoed

Om deze vondst wereldkundig te maken, heeft de HKHN een speciale ‘Reggesproake’ uitgebracht waarin alle bijzonderheden vermeld staan. Leden van de HKHN krijgen automatisch een exemplaar van dit verenigingsblad, geïnteresseerden kunnen er via de HKHN één aanschaffen.