‘Hebben het boek samen geschreven’

HELLENDOORN - Nadat de Reformatie in ons land voet aan de grond had gekregen, werden de kerken gezuiverd van alles wat aan de katholieke eredienst herinnerde. Dat is althans het gangbare beeld. Aan de hand van tal van voorbeelden uit oude stads- en dorpskerken laten Marco Blokhuis en Jan Dirk Wassenaar zien dat toch veel middeleeuwse interieuronderdelen (preekstoelen, koorhekken en orgels) gehandhaafd zijn en dat nieuwe (doophekken, pilaarbanken en tekstborden) eraan zijn toegevoegd.

Daarnaast is er in het boek ‘Het kerkinterieur op de schop’ aandacht voor verwijderde onderdelen die later weer aan het licht gekomen zijn, zoals doopvonten, muurschilderingen en nissen. Dominee Jan Dirk Wassenaar is al jaren predikant in ‘n Oalen Griezen. Na een lezing van Marco Blokhuis in 2017 in Hellendoorn, over de gevolgen van de Reformatie voor kerkinterieurs werd het plan voor een boek geboren.

Van artikel naar boek

“Het was een leuke lezing, naar aanleiding waarvan we een serie artikelen schreven voor ‘Kerkbeheer’, het blad voor beheerders van protestantse kerken”, vertel Jan Dirk Wassenaar. “Van daaruit groeide het idee een boek te schrijven. De eerste vraag die dan bij je op komt is ‘Wie zit hier op te wachten?’ en vervolgens besef je dat voor zo’n boek subsidie nodig is. Gelukkig waren er diverse partijen die het nut van het boek inzagen en zo hebben we voldoende subsidie bij elkaar gekregen. Vervolgens zijn we aan de slag gegaan met het verzamelen en ordenen van alle informatie, beeldmateriaal en overige gegevens en het schrijven van teksten. Alles is wel zo vaak heen en weer gegaan, dat we nu met geen mogelijkheid meer kunnen zeggen wie welk stukje tekst heeft geschreven. We hebben het boek echt samen geschreven.”

De cover van het boek, dat als luxe hardcover is uitgegeven. 

Overweldigend

“Het materiaal was echt overweldigend. Er zijn bijvoorbeeld veel doopvonten bewaard gebleven. Welke neem je daarvan op in het boek? Bij de preekstoelen was dat veel makkelijker, daarvan zijn er niet meer zoveel. We hebben uiteindelijk gekozen voor een soort driedeling in het boek: Welke onderdelen werden gehandhaafd, welke verdwenen en welke zijn aangebracht. Het boek beslaat ruwweg de periode van 1572 tot 1620, met veel hedendaags beeldmateriaal. Marco’s inbreng was daarbij van grote waarde, want hij is echt een erfgoedspecialist en heeft heel veel kennis van kerkinrichting. Ik weet vooral veel van de kerkhistorie. Het was prachtig om te zien hoe ‘creatief’ sommige voorwerpen weer in gebruik zijn genomen. Ten tijde van de Reformatie, die begon in 1517, maar rond 1600 in Nederland zijn hoogtepunt beleefde, werden voorwerpen als doopvonten en altaarstenen nogal eens begraven. De mensen hadden het idee dat het wel over zou waaien en dan konden ze het zo weer opgraven en gebruiken. Dat was niet het geval en in veel gevallen zijn de voorwerpen pas veel later terug gevonden. Zo werd in Hellendoorn een doopvont teruggevonden dat was ingemetseld als veevoerbak en ergens anders was een doopvont als bloembak in gebruik. Terug gevonden altaarstenen hebben in diverse kerken een plek gekregen als liturgietafelblad. Hier in onze eigen kerk ook, in de stilteruimte. In de loop der jaren is er een herwaardering voor deze voorwerpen gegroeid en dat zie je in het boek terug. De gevoeligheden tussen kerken zijn inmiddels wel grotendeels verdwenen, zodat het niet ‘erg’ is dat er een katholieke altaarsteen in een protestantse kerk te vinden is.”

Huidige tijd

Een boek over kerkinterieurs roept als vanzelf de vraag op hoe de heren denken over het hergebruik van kerken in deze tijd. “Na de publicatie van dit boek en toen duidelijk werd dat het boek echt de periode van de Reformatie beslaat, kregen we al snel de vraag of er een vervolg op zou komen, met de ontwikkelingen die we tegenwoordig zien. Dat is niet onze bedoeling, maar het zijn zeker wel interessante ontwikkelingen.”

Win een exemplaar

Hart van Hellendoorn-Nijverdal mag een exemplaar van het boek ‘Het kerkinterieur op de schop’ weggeven. Het boek heeft ongeveer A4-formaat en is op luxe wijze als gebonden ‘hardcover’ uitgegeven. Het prachtige beeldmateriaal is voorzien van begeleidende teksten. Kans maken? Vul uiterlijk 29 januari het onderstaande formulier in, vrijdag 30 januari krijgt de winnaar bericht.