‘Dit boek zou in elk huis moeten liggen’

HELLENDOORN - Op een zonnige zaterdag 12 april nemen zo’n vijftig mensen plaats in de Leerkamer en dompelen zich onder in de Helderse taal. Uutgeverieje ‘n Boaken presenteert haar nieuwste boek ‘De taal van Hellendoorn’, geschreven door Jan Nijen Twilhaar, in stijl.

Na een hartelijk welkom van Frits Korver mag Bert Jansen de middag openen met een ode aan het dialect, wat hij doet door onder andere het lied ‘kwestie van respect’ te zingen. Natuurlijk in onvervalst Helders.

AS OONS HELDERS ÎENMAOL VÓRT IS, KUMP ZE NOOIT WEERUMME

Daarna vertelt Henk Bloemhoff, dialectoloog, over de hechte vriendschap en samenwerking die er tussen hem en Jan Nijen Twilhaar is ontstaan, nadat zij elkaar op de opleiding MO-B Nederlands leerden kennen. “Wij voerden goede gesprekken over taal en dit boek is super boeiend voor historisch taalkundigen”, vertelt Henk. “Dit boek legt de cultuurhistorische waarde van de Hellendoornse taal vast en is een leidraad voor nieuw taalkundig onderzoek. Als er iemand is, die zo’n boek kan schrijven, is het Jan wel. Dit boek zou eigenlijk in elk huis hier moeten liggen, zodat de Nedersaksische taal overgedragen kan worden aan de jeugd en zo behouden blijft. Jan toont onomstotelijk aan dat het Nedersaksisch geen dialect is van het Nederlands, maar een volwaardige eigen taal. Gebruik het!”

Met die woorden geeft hij de microfoon aan burgemeester Jorrit Eijbersen, die, na het in ontvangst nemen van het eerste exemplaar, in ‘plat’ Nederlands zijn waardering uitspreekt. “Het is een enorme eer het allereerste boek in ontvangst te mogen nemen. Het is een monument voor de taal en identiteit van het Nedersaksisch. Binnen de gemeente besteden wij best veel aandacht aan het Nedersaksisch. Zo zijn we in overleg om op de ‘komborden’ zowel de Nederlandse als Nedersaksische plaatsnaam te zetten en bieden we de mogelijkheid in het Nedersaksisch te vergaderen. Het is voor veel mensen hier de taal van thuis, van je jeugd, de taal waar je je thuis voelt. Dit boek geeft een stevige basis voor het behoud van die taal.”

Nadat Jan en zijn dochters zelf ook een exemplaar van het boek in ontvangst hebben genomen, mag de auteur zich tot het publiek richten. Hij bedankt onder andere zijn dochters, die een belangrijke rol hebben gespeeld in de totstandkoming van het boek. Dochter Andrea maakte de prachtige omslagtekening en Paula typte de prozagedeelten van Johanna van Buren die in het boek staan, en enkele andere fragmenten. “Tegenover de molen van Fakkert, aan de Ommerweg, ben ik geboren en opgegroeid”, vertelt Jan de aanwezigen.

Voor Jan is dit boek een droom die uitkomt. “Het is mijn moedertaal en als ik dood ben, doet niemand het meer. As oons Helders îenmal vórt is, kump ze nooit weerumme. En ik kan het ook doen, door mijn taalkundige achtergrond.” In het boek zijn diverse gedichten van Johanna van Buren opgenomen. “Als je die gedichten leest, lijken ze Twents, zo zijn ze geschreven, maar als je ze haar hoort voordragen, dan is het echt Helders, Sallands. In mijn boek geef ik het belang van de juiste spelling aan, ik heb er zelfs een heel hoofdstuk aan besteed. Daar wil ik heel graag nog verder op in gaan, in een volgend boek, een echte spellinggids. Het liefst met geluidsmateriaal erin verwerkt, zodat iedereen ook kan horen hoe het uitgesproken moet worden. Dat zouden we ook mooi met de gedichten van Johanna van Buren kunnen doen. Die kunnen we in delen uitgeven, per tijdsperiode. Het mooiste zou zijn als de gedichten ook ingesproken werden door moedertaalsprekers, zoals Tineke van Buren, zodat mensen over 100 jaar nog steeds weten hoe het Hellendoorns geklonken heeft.”

Jan lacht. “Benieuwd of ik de uitgever zo ver kan krijgen.”