65 jaar Molukkers in Nijverdal: ‘In de geschiedenisboekjes staat niets over ons’

NIJVERDAL – Dit jaar is het 65 jaar geleden dat de eerste Molukse gezinnen in Nijverdal en omgeving terechtkwamen. Voor veel mensen is het een stukje lokale geschiedenis dat bekend klinkt, maar waarvan de achterliggende gebeurtenissen vaak maar deels worden begrepen. Toch heeft de komst van Molukkers, en alles wat eraan voorafging, diepe sporen nagelaten. Niet alleen in de gemeenschap zelf, maar ook in de regio.

Hier in Hellendoorn ging hierover in gesprek met drie Molukse inwoners van Nijverdal: Wim Souhuwat (60), Alex Picanussa (68) en Chris Sihasale (59). Zij behoren tot de zogenoemde tweede generatie: kinderen van Molukkers die in de jaren vijftig noodgedwongen naar Nederland kwamen. Hun verhalen laten zien dat deze geschiedenis niet alleen een kwestie is van jaartallen en feiten, maar vooral van gevoelens, herinneringen en identiteit.

De Molukse geschiedenis in Nederland begint in de periode na de Tweede Wereldoorlog. Indonesië was toen nog een kolonie van Nederland en het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (KNIL) speelde daarin een belangrijke rol. Veel Molukkers dienden in dat leger. Na de Japanse bezetting en de daaropvolgende onafhankelijkheidsstrijd veranderde de situatie ingrijpend. Nederland trok zich terug, Indonesië werd onafhankelijk en voor de Molukse KNIL-militairen ontstond een onzekere en gevaarlijke positie.

In de Molukken zelf groeide het verzet tegen aansluiting bij de nieuwe Indonesische staat. In 1950 werd zelfs de Republiek der Zuid-Molukken (RMS) uitgeroepen. Maar de realiteit was hard: de politieke situatie escaleerde en de Molukse militairen werden door de Indonesische autoriteiten niet zomaar meer teruggelaten naar hun eilanden. Uiteindelijk besloot Nederland duizenden Molukse KNIL-soldaten en hun gezinnen naar Nederland te verschepen.

Dat vertrek was geen gewone emigratie. Het was gedwongen, abrupt en voor velen traumatisch. Het idee was bovendien dat het verblijf in Nederland tijdelijk zou zijn. Veel Molukse gezinnen leefden jarenlang met de overtuiging dat ze op termijn terug zouden keren, het liefst naar een onafhankelijke RMS. Die hoop werd in stand gehouden door de omstandigheden waarin men hier terechtkwam: niet in gewone woonwijken, maar in kampen en barakken, vaak in voormalige oorlogslocaties.

Ook in Twente en Salland kwamen Molukse gezinnen terecht. Zo ontstond er in Nijverdal een gemeenschap die tot op de dag van vandaag zichtbaar en aanwezig is. Tegelijkertijd betekende die periode een leven tussen twee werelden: verbonden met de Molukken, maar opgroeiend in Nederland. Vooral voor de tweede generatie, zoals Souhuwat, Picanussa en Sihasale, werd identiteit een complex thema.

Wat daarbij vaak meespeelde, is dat er binnen gezinnen lang niet altijd openlijk werd gesproken over wat er was gebeurd. Verdriet, verlies en teleurstelling werden soms ingeslikt, terwijl de gevolgen wel voelbaar bleven. De pijn van familieleden die achterbleven, het besef dat het verblijf niet tijdelijk was, en de teleurstelling over hoe men in Nederland werd ontvangen: het zijn onderwerpen die nog steeds doorwerken.

Tegelijkertijd ontstond er in Nederland ook verdeeldheid binnen de Molukse gemeenschap, onder andere over het RMS-ideaal en het leiderschap van de beweging in ballingschap. Politieke spanningen en onderlinge conflicten lieten zien hoe groot de druk was waaronder deze gemeenschap moest functioneren.

Het verhaal van de Molukkers in Nijverdal is daarmee geen eenvoudig hoofdstuk uit het verleden, maar een geschiedenis die doorwerkt in meerdere generaties. Het gaat over loyaliteit, teleurstelling, heimwee en veerkracht, maar ook over erkenning: veel Molukkers ervaren dat hun geschiedenis in Nederland onvoldoende bekend is.

Lees het eerste deel van het uitgebreide verhaal van Wim Souhuwat, Alex Picanussa en Chris Sihasale op de website van Hier in Hellendoorn.